تفسیر آیه 59 سوره نساء

بسم الله الرحمن الرحیم

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ فَإِنْ تَنازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَ الرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ ذلِكَ خَيْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْوِيلاً (النساء/59)‏

اى كسانى كه ايمان آورده‏ ايد! خدا را اطاعت كنيد و از رسول و اولى الامر خود (جانشينان پيامبر) اطاعت كنيد. پس اگر درباره چيزى نزاع كرديد آن را به حكم خدا و پيامبر ارجاع دهيد، اگر به خدا و قيامت ايمان داريد. اين (رجوع به قرآن و سنّت براى حلّ اختلاف) بهتر و پايانش نيكوتراست.

th یک آیه یک تفسیر شماره 12 : اطاعت از اولی الامر

تفسير نور (حجت الاسلام و المسلمين قرائتى)‏

نكته‏ ها:

آيه‏ ى قبل، بيان وظايف حكّام بود كه دادگر و امانت دار باشند، اين آيه به وظيفه‏ ى مردم در برابر خدا و پيامبر اشاره مى‏ كند. با وجود سه مرجع «خدا»، «پيامبر» و «اولى الامر» هرگز مردم در بن ‏بست قرار نمى‏ گيرند .

آمدن اين سه مرجع براى اطاعت، با توحيد قرآنى منافات ندارد، چون اطاعت از پيامبر و اولى الامر نيز، شعاعى از اطاعت خدا و در طول آن است، نه در عرض آن و به فرمان خداوند اطاعت از اين دو لازم است.

در تفسير نمونه به نقل از ابن عباس آمده است كه وقتى پيامبر اسلام، هنگام عزيمت به تبوك، على عليه السلام را در مدينه به جاى خود نهاد و فرمود: «انت منّى بمنزلة هارون من موسى» اين آيه نازل شد.

در آيه قبل سفارش شد كه امانات به اهلش سپرده شود. اين آيه گويا مى‏ فرمايد: اين سپردن به اهل، در سايه اطاعت از خدا و رسول و اولى‏ الامر است.

تكرار فرمانِ «اطيعوا» رمز تنوّع دستور هاست. پيامبر گاهى بيان احكام الهى مى ‏كرد، گاهى دستور حكومتى مى‏ داد و دو منصب «رسالت» و«حكومت» داشت. قرآن گاهى خطاب به پيامبر مى‏ فرمايد: «انزلنا اليك الذّكر لتبيّن للناس ما نزل اليهم»(1) آنچه را نازل كرده ‏ايم براى مردم بيان كن. و گاهى مى ‏فرمايد: «لتحكم بين الناس بما اراك اللّه»(2) ميان مردم بر اساس قوانين الهى، حكومت و قضاوت كن.

قرآن درباره مفسدان، مسرفان، گمراهان، جاهلان، جبّاران و… دستور «لاتطع» و «لاتتّبع» مى‏ دهد. بنابراين موارد «اطيعوا» بايد كسانى باشند كه از اطاعتشان نهى نشده باشد و اطاعتشان در تضادّ با اوامر خدا و رسول قرار نگيرد.

در آيه اطاعت از اولى ‏الامر مطرح شده است، ولى به هنگام نزاع، مراجعه به آنان مطرح نشده، بلكه تنها مرجع حلّ نزاع، خدا و رسول معرفى شده ‏اند. و اين نشانه آن است كه اگر در شناخت اولى‏ الامر و مصداق آن نيز نزاع شد به خدا و رسول مراجعه كنيد كه در روايات نبوى، اولى‏ الامر اهل‏ بيت پيامبر معرفى شده ‏اند.(3)

حسين ‏بن ابى‏العلاء گويد: من عقيده‏ ام را درباره ‏ى اوصياى پيامبر و اينكه اطاعت آنها واجب است، بر امام صادق‏ عليه السلام عرضه كردم، حضرت فرمود: آرى چنين است، اينان همان كسانى هستند كه خداوند درباره ‏ى آنان فرموده: «اطيعوا اللّه…» و همان كسانى‏ اند كه درباره‏ ى آنها فرموده: «انمّا وليّكم اللّه… و هم راكعون»(4)

حضرت على ‏عليه السلام در خطبه 125 نهج ‏البلاغه و عهدنامه مالك ‏اشتر فرمودند: مراد از مراجعه به خدا و رسول، مراجعه به آيات محكمات وسنّتى كه همه بر آن اتّفاق داشته باشند.

حضرت على‏ عليه السلام فرمود: هر حاكمى كه به غير از نظر اهل‏بيت معصوم پيامبرعليهم السلام قضاوت كند، طاغوت است.(5)

پيام‏ ها:

1- مردم بايد نظام اسلامى را بپذيرند و از رهبران الهى آن در قول و عمل پشتيبانى كنند. «اطيعوااللّه و اطيعواالرسول و اولى الامر منكم»

2- اسلام مكتبى است كه عقايد و سياستش بهم آميخته است. اطاعت از رسول و اولى‏ الامر كه امرى سياسى است، به ايمان به خدا و قيامت كه امرى اعتقادى است، آميخته است. «اطيعوااللّه و اطيعوا الرسول و اولى الامر»

3- سلسله مراتب در اطاعت بايد حفظ شود. «اللّه، الرسول، اولى الامر»

4 – اطاعت از حاكمى واجب است كه مؤمن و از خود مردم با ايمان باشد. «اطيعوا… منكم»

5- نام اولى الامر در كنار نام خدا و رسول، همراه با اطاعت مطلق، نشان آن است كه مسئول حكومت و نظام اسلامى بايد از قداست والايى برخوردار باشد. «اطيعواالرسول و اولى الامر»

6- نشانه‏ ى ايمان واقعى، مراجعه به خدا و رسول، هنگام تنازع و بالا گرفتن درگيرى‏ هاست و اطاعت در شرايط عادّى كار مهمّى نيست. «فان تنازعتم»

7 – يكى از وظايف حكومت اسلامى ايجاد وحدت و حل تنازعات است. «ان تنازعتم…»

8- دين كامل بايد براى همه‏ ى اختلاف‏ ها، راه حل داشته باشد. « فى شى‏ء فردوه الى‏اللّه و الرسول»

9- پذيرش فرمان از حكومت‏ هاى غير الهى و طاغوت، حرام است. «فردّوه الى اللَّه والرسول»

10- اگر همه‏ى فرقه ‏ها، قرآن و سنّت را مَرجع بدانند، اختلاف‏ ها حل شده، وحدت و يكپارچگى حاكم مى‏ شود. «فردّوه الى اللَّه والرسول»

11- مخالفان با احكام خدا و رسول و رهبران الهى، بايد در ايمان خود شك كنند. «ان كنتم تؤمنون…»

12- برنامه عملى اسلام بر اساس برنامه اعتقادى آن است. «اطيعوا… ان كنتم تؤمنون» به عبارت ديگر ايمان به خدا و قيامت، پشتوانه‏ ى اجرايى احكام اسلام و مايه ‏ى پرهيز از نافرمانى خدا و رسول است.

منابع:

1) نحل، 44.

2) نساء، 105.

3) كمال الدين صدوق، ص‏222.

4) كافى، ج‏1، ص 187.

5) دعائم‏ الاسلام، ج‏2، ص‏530.

برگرفته از دانشنامه قرآنی نسیم رضوان ، تنظیم : پایگاه اینترنتی خورشید آل یاسین

ما تا ظهور ایستاده ایم

اللهم عجل لولیک الفرج 


 
خورشید آل یاسین
6 اکتبر 2012

کلیه حقوق این سایت ، متعلق به گروه فرهنگي خورشید آل یاسین می باشد و استفاده از مقالات با ذکر منبع بلامانع است .