تفسیر آیه 59 سوره نساء

بسم الله الرحمن الرحیم

یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَ الرَّسُولِ إِنْ کُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ ذلِکَ خَیْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْوِیلاً (النساء/۵۹)‏

اى کسانى که ایمان آورده‏ اید! خدا را اطاعت کنید و از رسول و اولى الامر خود (جانشینان پیامبر) اطاعت کنید. پس اگر درباره چیزى نزاع کردید آن را به حکم خدا و پیامبر ارجاع دهید، اگر به خدا و قیامت ایمان دارید. این (رجوع به قرآن و سنّت براى حلّ اختلاف) بهتر و پایانش نیکوتراست.

th یک آیه یک تفسیر شماره 12 : اطاعت از اولی الامر

تفسیر نور (حجت الاسلام و المسلمین قرائتى)‏

نکته‏ ها:

آیه‏ ى قبل، بیان وظایف حکّام بود که دادگر و امانت دار باشند، این آیه به وظیفه‏ ى مردم در برابر خدا و پیامبر اشاره مى‏ کند. با وجود سه مرجع «خدا»، «پیامبر» و «اولى الامر» هرگز مردم در بن ‏بست قرار نمى‏ گیرند .

آمدن این سه مرجع براى اطاعت، با توحید قرآنى منافات ندارد، چون اطاعت از پیامبر و اولى الامر نیز، شعاعى از اطاعت خدا و در طول آن است، نه در عرض آن و به فرمان خداوند اطاعت از این دو لازم است.

در تفسیر نمونه به نقل از ابن عباس آمده است که وقتى پیامبر اسلام، هنگام عزیمت به تبوک، على علیه السلام را در مدینه به جاى خود نهاد و فرمود: «انت منّى بمنزلة هارون من موسى» این آیه نازل شد.

در آیه قبل سفارش شد که امانات به اهلش سپرده شود. این آیه گویا مى‏ فرماید: این سپردن به اهل، در سایه اطاعت از خدا و رسول و اولى‏ الامر است.

تکرار فرمانِ «اطیعوا» رمز تنوّع دستور هاست. پیامبر گاهى بیان احکام الهى مى ‏کرد، گاهى دستور حکومتى مى‏ داد و دو منصب «رسالت» و«حکومت» داشت. قرآن گاهى خطاب به پیامبر مى‏ فرماید: «انزلنا الیک الذّکر لتبیّن للناس ما نزل الیهم»(۱) آنچه را نازل کرده ‏ایم براى مردم بیان کن. و گاهى مى ‏فرماید: «لتحکم بین الناس بما اراک اللّه»(۲) میان مردم بر اساس قوانین الهى، حکومت و قضاوت کن.

قرآن درباره مفسدان، مسرفان، گمراهان، جاهلان، جبّاران و… دستور «لاتطع» و «لاتتّبع» مى‏ دهد. بنابراین موارد «اطیعوا» باید کسانى باشند که از اطاعتشان نهى نشده باشد و اطاعتشان در تضادّ با اوامر خدا و رسول قرار نگیرد.

در آیه اطاعت از اولى ‏الامر مطرح شده است، ولى به هنگام نزاع، مراجعه به آنان مطرح نشده، بلکه تنها مرجع حلّ نزاع، خدا و رسول معرفى شده ‏اند. و این نشانه آن است که اگر در شناخت اولى‏ الامر و مصداق آن نیز نزاع شد به خدا و رسول مراجعه کنید که در روایات نبوى، اولى‏ الامر اهل‏ بیت پیامبر معرفى شده ‏اند.(۳)

حسین ‏بن ابى‏العلاء گوید: من عقیده‏ ام را درباره ‏ى اوصیاى پیامبر و اینکه اطاعت آنها واجب است، بر امام صادق‏ علیه السلام عرضه کردم، حضرت فرمود: آرى چنین است، اینان همان کسانى هستند که خداوند درباره ‏ى آنان فرموده: «اطیعوا اللّه…» و همان کسانى‏ اند که درباره‏ ى آنها فرموده: «انمّا ولیّکم اللّه… و هم راکعون»(۴)

حضرت على ‏علیه السلام در خطبه ۱۲۵ نهج ‏البلاغه و عهدنامه مالک ‏اشتر فرمودند: مراد از مراجعه به خدا و رسول، مراجعه به آیات محکمات وسنّتى که همه بر آن اتّفاق داشته باشند.

حضرت على‏ علیه السلام فرمود: هر حاکمى که به غیر از نظر اهل‏بیت معصوم پیامبرعلیهم السلام قضاوت کند، طاغوت است.(۵)

پیام‏ ها:

۱- مردم باید نظام اسلامى را بپذیرند و از رهبران الهى آن در قول و عمل پشتیبانى کنند. «اطیعوااللّه و اطیعواالرسول و اولى الامر منکم»

۲- اسلام مکتبى است که عقاید و سیاستش بهم آمیخته است. اطاعت از رسول و اولى‏ الامر که امرى سیاسى است، به ایمان به خدا و قیامت که امرى اعتقادى است، آمیخته است. «اطیعوااللّه و اطیعوا الرسول و اولى الامر»

۳- سلسله مراتب در اطاعت باید حفظ شود. «اللّه، الرسول، اولى الامر»

۴ – اطاعت از حاکمى واجب است که مؤمن و از خود مردم با ایمان باشد. «اطیعوا… منکم»

۵- نام اولى الامر در کنار نام خدا و رسول، همراه با اطاعت مطلق، نشان آن است که مسئول حکومت و نظام اسلامى باید از قداست والایى برخوردار باشد. «اطیعواالرسول و اولى الامر»

۶- نشانه‏ ى ایمان واقعى، مراجعه به خدا و رسول، هنگام تنازع و بالا گرفتن درگیرى‏ هاست و اطاعت در شرایط عادّى کار مهمّى نیست. «فان تنازعتم»

۷ – یکى از وظایف حکومت اسلامى ایجاد وحدت و حل تنازعات است. «ان تنازعتم…»

۸- دین کامل باید براى همه‏ ى اختلاف‏ ها، راه حل داشته باشد. « فى شى‏ء فردوه الى‏اللّه و الرسول»

۹- پذیرش فرمان از حکومت‏ هاى غیر الهى و طاغوت، حرام است. «فردّوه الى اللَّه والرسول»

۱۰- اگر همه‏ى فرقه ‏ها، قرآن و سنّت را مَرجع بدانند، اختلاف‏ ها حل شده، وحدت و یکپارچگى حاکم مى‏ شود. «فردّوه الى اللَّه والرسول»

۱۱- مخالفان با احکام خدا و رسول و رهبران الهى، باید در ایمان خود شک کنند. «ان کنتم تؤمنون…»

۱۲- برنامه عملى اسلام بر اساس برنامه اعتقادى آن است. «اطیعوا… ان کنتم تؤمنون» به عبارت دیگر ایمان به خدا و قیامت، پشتوانه‏ ى اجرایى احکام اسلام و مایه ‏ى پرهیز از نافرمانى خدا و رسول است.

منابع:

۱) نحل، ۴۴.

۲) نساء، ۱۰۵.

۳) کمال الدین صدوق، ص‏۲۲۲.

۴) کافى، ج‏۱، ص ۱۸۷.

۵) دعائم‏ الاسلام، ج‏۲، ص‏۵۳۰.

برگرفته از دانشنامه قرآنی نسیم رضوان ، تنظیم : پایگاه اینترنتی خورشید آل یاسین

ما تا ظهور ایستاده ایم

اللهم عجل لولیک الفرج 


 
خورشید آل یاسین
۱۵ مهر ۱۳۹۱

کلیه حقوق این سایت ، متعلق به گروه فرهنگي خورشید آل یاسین می باشد و استفاده از مقالات با ذکر منبع بلامانع است .